In Frankrijk is sinds vandaag een nieuwe wet van kracht, die het recht op family life van kinderen en vaders stevig verankert, nadat dit recht ook in Frankrijk de laatste decennia met voeten werd getreden.

De hervorming betreft jaarlijks 2 miljoen kinderen en hun gescheiden ouders. De wet heeft ook ingrijpende gevolgen voor de 260.000 baby’s die in Frankrijk jaarlijks buiten het huwelijk worden geboren: zij hebben vanaf hun geboorte nu ook een vader met ouderlijk gezag (indien deze bekend is).

Doel van de nieuwe wetgeving is het invoeren van het principe van "de ware gelijkheid van de vader en de moeder". In Frankrijk wordt 84% van de kinderen van gescheiden ouders aan hun moeder toegewezen. Een kwart van deze kinderen heeft vervolgens geen enkel contact meer met hun vader.

Net als bij ons gaat het dus om zeer grote aantallen kinderen en vaders.

Voor de “minister van gezinsverantwoordelijkheden” Ségolène Royal (vallend onder het Franse ministerie van sociale zaken) was het duidelijk dat de positie van kinderen en hun vader daarom een stevige wettelijke bescherming verdient. De nieuwe wet is het resultaat van grondig overleg tussen de Franse Tweede Kamer en het kabinet, waarbij de Franse Eerste Kamer (senaat) het laatste woord had.

Tijdens diverse voorontwerpen heeft het oorspronkelijke wetsvoorstel het hoofd moeten bieden aan feministen in en buiten het parlement, die tot het uiterste hebben gepoogd één van de belangrijkste maatregelen - de vaststelling dat ieder kind zowel bij zijn vader als zijn moeder een wettige verblijfplaats heeft, tenzij de rechter anders beslist – te torpederen. Dit is deels gelukt. Toch is het parlement erin geslaagd een wettekst tot stand te brengen die de gelijkheid en dus de gelijke rechtsbedeling van de ouders verzekert, die zorgovereenkomsten tussen de ouders rechtsgeldigheid verleent en die het onttrekken van een kind aan de omgang met diens andere ouder strafbaar stelt. Ouders die zich daaraan schuldig maken, riskeren nu bij wet ook het verlies van hun ouderlijk gezag.

De rechter is verplicht om na te gaan hoe de verzorging van het kind door elk der ouders is verlopen, indien één der ouders het eenhoofdig gezag aanvraagt. De relatie tussen de ouders zelf kan daarbij feitelijk geen rol meer spelen.

De wet gaat uit van het principe “dat beide ouders een persoonlijke relatie dienen te kunnen  onderhouden met het kind en dat zij wederzijds deze relatie met het kind volledig dienen te respecteren.”

Vaders van natuurlijk verwekte kinderen, binnen of buiten het huwelijk, hebben vanaf heden automatisch het ouderlijk gezag, net als hun getrouwde collega's, tenzij deze vaders na de geboorte van hun kind langer dan één jaar hebben gewacht om hun vaderschap te doen vaststellen.

Elke verandering van verblijfplaats van het kind moet vooraf aan de andere ouder worden gemeld en voor die andere ouder acceptabel zijn, indien de verandering consequenties heeft voor de omgang met het kind en de huisvesting van het kind. In geval van onenigheid dient de rechter strikt in het belang van het kind te handelen, daaronder inbegrepen diens mogelijkheid met beide ouders contact te hebben: de rechter kan de wijziging van de verblijfplaats van het kind (ook) uit dien hoofde ongedaan maken en de kosten van het herstel van de oorspronkelijke situatie verhalen op de ouder die onrechtmatig handelde. Deze kosten mogen worden verrekend met de alimentatie. Ook kan de hoogte van de alimentatie louter als gevolg van de wijziging van de verblijfplaats van het kind worden aangepast, bijvoorbeeld indien de alimentatie betalende ouder met hogere reiskosten wordt geconfronteerd.

De rechter kan bovendien op verzoek van één der ouders in het paspoort van het kind de aantekening laten opnemen dat het kind het land niet mag verlaten zonder schriftelijk accoord van beide ouders.

De verblijfplaats van het kind kan worden vastgesteld bij beide ouders, afwisselend bij elk der ouders of bij één van hen. Op verzoek van een ouder of bij onenigheid tussen hen over de verblijfplaats, kan de rechter besluiten tot een tijdelijke verblijfplaats waarvan hij tevens de duur bepaalt.

De Tweede Kamer gaf daarbij aan deze tijdelijke voorziening maximaal zes maanden te kunnen laten duren. Rechters en de Eerste Kamer gaven de voorkeur aan de duur van één schooljaar. Een definitief besluit hierover zal volgen nadat nader onderzoek is gedaan.

Teneinde een goede gezamenlijke uitoefening van het ouderlijk gezag te vergemakkelijken, kan de rechter de ouders een “maatregel strekkend tot bemiddeling” opleggen en (zonodig) een bemiddelaar aanwijzen.

Tot groot verdriet van het feministische verbond heeft ook de Eerste Kamer de beperking afgewezen die bemiddeling in geval van huiselijk geweld uitsloot. Ook het standpunt van feministen dat bemiddeling nimmer kan worden opgelegd, is door de wetgever verworpen.

De Eerste Kamer heeft de wet enigszins uitgekleed voorzover het kinderen betreft die door een ouder worden ontvoerd naar het buitenland. De Franse Tweede Kamer was van mening dat een ouder die zijn kind “ongeoorloofd naar het buitenland verplaatst” daarmee automatisch het ouderlijk gezag verliest. De Senaat ging dit echter te ver. Wel is de strafmaat voor het ontvoeren van een kind door een der ouders door de senaat verzwaard: van twee naar drie jaar gevangenis en van 30.000 naar 45.000 Euro boete.

Overeenkomst met wetsvoorstellen SOS Papa

De nieuwe Franse wetgeving komt in belangrijke mate overeen met enkele van de voorstellen die SOS Papa in 2000 aan het Nederlandse parlement heeft voorgelegd. Tot heden heeft de Tweede Kamer geen van deze voorstellen besproken.

Wij willen deze voorstellen daarom nogmaals onder de publieke aandacht brengen. De belangrijkste zijn:

• Beide ouders van ieder natuurlijk verwekt kind dienen automatisch het ouderlijk gezag te hebben (zoals nu in Frankrijk bij wet vastgesteld).

• Geboorte-aangifte “vader onbekend” dient strafbaar te worden gesteld indien vader niet onbekend is c.q. indien de vader bekend zou kunnen zijn of worden.

• Tegenover het “ouderlijk gezag” dient bij wet de “wederrechtelijke machtsuitoefening” te worden geintroduceerd. In geval van deze wederrechtelijke machtsuitoefening dient het ouderlijk gezag ‘voorwaardelijk met proeftijd’ te kunnen worden gemaakt, bijvoorbeeld bij overtreding van de leerplichtwet, overtreding van een omgangsregeling, kindermishandeling etc. Bij recidive dient het ouderlijk gezag aan de betrokken ouder te kunnen worden ontnomen. Het kind krijgt dan (automatisch) verblijfplaats bij de andere ouder.

• Onderlinge zorgovereenkomsten tussen ouders dienen onverkort rechtsgeldig te zijn, ook voor de kinderrechter. Zonder deze maatregel heeft ook de uitkomst van een geslaagde bemiddeling geen enkele juridische betekenis. Zorgovereenkomsten dienen alleen door de feitenrechter te kunnen worden ontbonden nadat de rechter de inhoud van de overeenkomst bij vonnis heeft getoetst aan het “zwaarwegend belang van het kind in kwestie”.

• Ouders kunnen inzake omgangs- en gezagskwesties pas toegang tot de kinderrechter verkrijgen indien zij kunnen aantonen voordien open te hebben gestaan voor professionele bemiddeling en daartoe concrete pogingen te hebben ondernomen.

• De term “omgangsrecht” dient in de wet te worden vervangen door de term “recht tot medezorg”. De wetgever dient behalve het recht tot medezorg ook de plicht daartoe in de wet vast te leggen (!).

• Onttrekking van het kind aan omgang met de andere ouder dient in de wet te worden gelijjkgesteld aan onttrekking van het kind aan het ouderlijk gezag, inclusief de sancties met betrekking tot het laatste.

• De rechtshandhaving in het familie- en omgangsrecht dient te worden versterkt door speciaal daartoe opgeleide gerechtsdeurwaarders, zodat vonnissen en beschikkingen in het familie- en omgangsrecht weer enige praktische betekenis krijgen en de rechterlijke macht zodoende het vrijwel volledig verloren gegane gezag kan terugwinnen.

• Kinderen vanaf 12 jaar dienen de mogelijkheid te verkrijgen zich zelfstandig in rechte te begeven, waarbij de kosten van hun advocaat door de staat worden vergoed (nu in Denemarken vastgesteld).

• Het horen van kinderen bij kwesties van gezag en omgang dient zich uit te strekken tot kinderen vanaf twee jaar indien één der ouders dit wenst, en tot kinderen vanaf acht jaar in alle gevallen.

U kunt alle voorstellen inclusief de bijbehorende toelichting lezen en printen door het document te downloaden (173 Kb, 8 pagina’s)